امام سجاد علیه السلام می‌ فرمایند : « نحن ابواب الله و نحن صراط المستقیم »

یک آیه قرآن بخوانیم ؛ « رمز و راز حروف مقطعه »

نویسنده : محمد | تاریخ : 07:48 ب.ظ - چهارشنبه 20 خرداد 1394

خداوند در سوره زمر آیه ۱ می فرماید:

اعوذبالله‌من‌الشیطان‌الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

«حم»

حا ، میم


***

مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر المیزان ذیل آیه آورده است:

بحث روایتى [(نقل و نقد روایاتى در باره حروف مقطعه قرآن)]
در الدر المنثور است که ابن اسحاق و بخارى در تاریخ خود ، و ابن جریر به سندى ضعیف از ابن عباس ، از جابر بن عبد اللَّه ابن رباب روایت کرده ‏اند که گفت : روزى ابو یاسر بن اخطب با جمعى از مردان یهود به رسول خدا (ص) عبور مى‏ کردند ، در حالى که آن جناب اول سوره بقره را مى ‏خواند که مى‏ فرماید : ” الم ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ ». از بین آن جمع برادر ابو یاسر، حى بن اخطب به آن جمع ملحق شد ، و گفت : هیچ مى‏ دانید؟ به خدا سوگند من از محمد شنیدم که از جمله آنچه به وى وحى شده این را مى ‏خواند: ” الم ذلِکَ الْکِتابُ » پرسیدند راستى تو خودت شنیدى؟ گفت : آرى.

پس یهودیان نزد رسول خدا (ص) شدند و گفتند : اى محمد یادت نیست که در ضمن آنچه به تو وحى شده مى‏ خواندى: ” الم ذلِکَ الْکِتابُ »؟ فرمود : بلى درست است. گفتند : آیا جبرئیل این را از ناحیه خدا برایت آورده؟ فرمود : آرى. گفتند : با اینکه خداوند قبل از تو هم انبیایى فرستاده ، و ما سراغ نداریم که هیچ پیغمبرى مدت سرورى و مقدار عمر امتش را دانسته باشد غیر از تو که در این کلام خود از آن خبر مى‏ دهى؟ در همین بین حى بن أخطب به عده‏اى که همراهش بودند گفت : ” الف » یک ، و” لام » سى ، و” میم » چهل ، جمعا مى‏ شود هفتاد و یک ، و آیا شما مى ‏خواهید به دین پیغمبرى درآیید که‏ مدت سرورى‏ اش و عمر امتش مجموعا هفتاد و یک سال است.

آن گاه رو کرد به رسول خدا (ص) و گفت : اى محمد آیا غیر از” الم » حرف دیگرى هم هست؟ فرمود : بله ، پرسید : چیست؟ فرمود : ” المص » حى بن اخطب گفت: (عجب) این از اولى سنگین‏تر و طولانى ‏تر است ،  چون” الف » یک و ” لام » سى و ” میم » چهل و ” صاد » نود است که جمعا صد و شصت و یک مى ‏شود. اى محمد آیا غیر از اینهم هست؟ رسول خدا (ص) فرمود : بله ، پرسید چیست؟ فرمود:” الر » گفت اینکه از آن دو سنگین‏تر و طولانى تر است ، چون” الف » یک و ” لام » سى و” راء » دویست است که جمعا دویست و سى و یک مى‏شود.

حال بگو ببینیم باز هم هست؟ فرمود : بله ” المر» حى گفت این دیگر از آنها سنگین‏تر و بلندتر است ” الف » یک و ” لام » سى و” میم » چهل و ” راء » دویست که جمعا دویست و هفتاد و یک.
سپس حى بن اخطب گفت : اى محمد امر تو بر ما مشتبه شد نمى ‏دانیم دوران نبوتت کوتاه است یا بلند؟ آن گاه برخاستند که بروند برادر او ابو یاسر به او و همراهانش از علماى یهود گفت نظر شما چیست؟ آیا به راستى همه این مدت‏ها یعنى” ۷۱″ و” ۱۶۱″ و” ۲۳۱″ و” ۲۷۱″ را به محمد داده‏ اند که جمعا هفتصد و سى و چهار سال باشد؟ آنها نیز گفتند : امر او براى ما مشتبه است.
راویان نامبرده معتقدند که آیات ” هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ … » در خصوص همین یهودیان نازل شده .
مؤلف : و نیز الدر المنثور قریب به این مضمون از ابن منذر ، از ابن جریح نقل کرده.

قمى هم نظیر آن را در تفسیر خود از پدرش از ابن رئاب ، از محمد بن قیس ، از ابى جعفر (ع) نقل کرده . و در این روایت نیامده که رسول خدا (ص) هم حساب ابجد یهودیان و یا متشابه بودن حروف مقطعه را امضاء کرده باشد ، خود یهودیان هم دلیلى براى گفته خود نیاورده‏ اند ، در سابق هم گفتیم که آیات متشابه قرآن غیر از حروف مقطعه‏اى است که در آغاز بعضى سوره‏ ها آمده.

و در معانى الاخبار به سند خود از جویریه از سفیان ثورى روایت آورده که گفت : من‏ به جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن على بن ابى طالب (ع) عرضه داشتم یا بن رسول اللَّه (ص) معناى این کلمات از کتاب خداى عز و جل که مى‏فرماید :” الم » ، ” المص » ، ” الر » ، ” المر » ، ” کهیعص » ، « طه » ، ” طس » ، ” طسم » ، ” یس » ، ” ص » ، ” حم » ، ” حم عسق » ، ” ق »  و” ن » چیست؟

امام صادق علیه السلام فرمودند : اما” الم » که در اول سوره بقره است معنایش ” انا اللَّه الملک » است ، یعنى منم اللَّه سلطان. و اما ” الم » که در اول سوره آل عمران است معنایش ” انا اللَّه المجید » است ، یعنى منم خداى مجید. و معناى ” المص » ” انا اللَّه المقتدر الصادق » است یعنى منم خداى مقتدر صادق. و معناى ” الر » این است که ” انا اللَّه الرؤف » ، منم خداى رؤوف. و معناى” المر » این است که منم خداى محیى و ممیت و رزاق. و معناى” کهیعص » این است که منم کافى و هادى و ولى و عالم و صادق الوعد. و” طه » خود یکى از اسماء رسول خدا است ، و معنایش” یا طالب الحق الهادى الیه » است یعنى اى که طالب حق و هدایت کننده خلق به سوى آنى ، ما قرآن را به سویت نازل نکردیم که خود را از اندوه براى کفار به سختى و مشقت بیاندازى بلکه فرستادیم تا به وسیله آن نیکبخت باشى.

و اما” طس » معنایش” انا الطالب السمیع » است ، یعنى منم طالب شنوا. و اما” طسم » معنایش منم طالب شنواى مبدى و معید ، و اما” یس » آن نیز یکى از اسماء رسول خدا (ص) است ، و معنایش ” یا ایها السامع للوحى و القرآن الحکیم انک لمن المرسلین على صراط مستقیم هان اى شنواى وحى و قرآن حکیم به درستى که تو قطعا از فرستادگان خدایى که بر صراط مستقیم و مهیمن بر آنى » است.

و اما” ص » نام چشمه‏اى است که از زیر عرش مى‏ جوشد ، و همین صاد بود که رسول خدا (ص) در معراج از آن وضو گرفت ، و جبرئیل روزى یک بار داخل آن مى‏ شود و در آن فرو مى ‏رود ، و سپس بیرون آمده بال خود را تکان مى‏ دهد ، و هیچ قطره‏اى از بالش نمى‏چکد و نمى ‏پرد ، مگر آنکه خدا از آن فرشته‏اى خلق مى‏ کند ، تا او را تسبیح و تقدیس و تکبیر و حمد بگوید تا روز قیامت.

و اما ” حم » معنایش حمید مجید است. و اما ” حم عسق » معنایش حلیم ، مثیب (ثواب دهنده) عالم ، سمیع ، قادر ، قوى ، است. و اما” ق » نام کوهى است که محیط به زمین است و سبزى آسمان هم از آن است ، و به وسیله آن کوه است که خدا زمین را از اینکه اهلش را بلرزاند حفظ کرده. و اما ” ن » نام نهرى است در بهشت که خداى تعالى دستور داد منجمد شو ، منجمد شد ، و مداد گشت و به قلم فرمود : بنویس قلم هم در کتاب لوح محفوظ سطرگیرى‏ کرد ، و آنچه که بود و تا قیامت خواهد بود همه را نوشت پس مداد از نور و قلم از نور و لوح هم لوحى از نور بود.

سفیان اضافه مى‏کند سپس عرضه داشتم: یا بن رسول اللَّه! امر لوح و قلم و مداد را بیشتر برایم توضیح بده ، و آنچه خدا به تو تعلیم داده تعلیمم ده. فرمودند : یا بن سعید اگر تو اهلیت براى پاسخ دادنم نداشتى جوابت را نمى ‏دادم ، پس (بدانکه) نون” ن » نام فرشته‏ اى است که آن را به قلم که آن نیز فرشته ‏اى است مى ‏دهد ، و قلم هم به لوح که آن نیز فرشته ‏اى است مى‏ دهد ، و لوح هم به اسرافیل و اسرافیل به میکائیل و او به جبرئیل مى‏ دهد ، و جبرئیل هم به انبیاء و رسولان خدا (صلوات اللَّه علیهم). سفیان مى ‏گوید : آن گاه امام فرمودند : برخیز که بیش از این برایت خطرى است .

مؤلف : ظاهر آنچه در این روایات آمده که غالب حروف مقطعه را به اسماء حسناى خدا معنا کرده ، این است که این حروف از اسماء خدا گرفته شده ، حال یا از اول آنها مانند ”میم » که فرمود از ملک و مجید و مقتدر گرفته شده ، و یا از وسط مانند ” لام » از اللَّه و ” یاء » از ” ولى » ، پس این حروف مقطعه اشاراتى هستند بر اساس رمز ، که هر یک به یکى از اسماء خدا اشاره مى‏ کنند ، و این معنا از طرق اهل سنت از ابن عباس و ربیع بن انس و دیگران نیز روایت شده. ولى بر خواننده پوشیده نیست که رمز ، اصولا وقتى به کار برده مى‏ شود که گوینده نمى‏ خواهد دیگران از آنچه او به مخاطب خود مى‏ فهماند سر در آورند ، و به این منظور مطلب خود را با رمز به مخاطب مى‏ رساند تا هم مخاطبش بفهمد و هم دیگران نفهمند ، و این اسماء حسنایى که در این روایت حروف مقطعه اوائل سوره‏ ها را رمز آن دانسته ، اسمایى است که در بسیارى از موارد از کلام خداى تعالى به آنها یا بطور اجمال و یا بطور تفصیل ، تصریح و اشاره شده با این حال دیگر هیچ فایده‏اى براى این رمز گویى تصور نمى‏ شود.

پس باید براى این روایات به فرضى که صحیح باشد، و به راستى از معصوم (ع) صادر شده باشد فکر وجه دیگرى کرد ، و آن این است که آن را حمل کنیم بر اینکه این حروف دلالت بر آن اسماء دارد ، ولى نه به دلالت وضعى. در نتیجه رمزهایى خواهد بود که منظور و مراد آن بر ما پوشیده است ، و به مرتبه ‏هایى از آن معانى دلالت دارد ، که براى ما مجهول است ، چون آن مراتب نامبرده دقیق‏تر و رقیق‏تر و بلند پایه ‏تر از فهم ما است.

مؤید این توجیه تا اندازه ‏اى این است که یک حرف نظیر” میم » را در چند جا به چند معناى مختلف تفسیر کرده. و همچنین روایاتى که مى ‏گوید این حروف از حروف اسم اعظم است.

و اینکه داشت : ” و اما قاف به معناى کوهى است محیط به زمین که سبزى آسمان از رنگ آن است … » ، و نیز روایت قمى که در تفسیرش وارد شده ، و نیز به چند طریق از طرق اهل سنت از ابن عباس و دیگران در این باره آمده ، به نظر درست نمى ‏رسد.
در بعضى از روایاتى که از ابن عباس نقل شده آمده : قاف کوهى است از زمرد ، که محیط است بر دنیا ، و دو طرف آسمان به آن کوه چسبیده ، و کوه نامبرده پایه آسمان است. و در بعضى دیگر آمده خداى تعالى کوهى خلق کرده به نام کوه قاف، که محیط بر اقیانوسها است ، و آسمان دنیا روى آن قرار دارد و در آنجا هفت زمین و هفت دریا و هفت آسمان است.

و در بعضى از روایات ابن عباس آمده: خدا کوهى خلق کرده به نام قاف که محیط بر عالم است و رگ و ریشه‏ هایش تا صخره ‏اى که زمین روى آن قرار دارد فرو رفته ، هر وقت خدا بخواهد یک شهر یا قریه را دستخوش زلزله سازد به آن کوه دستور مى ‏دهد تا آن ریشه از ریشه ‏هاى خود را که در زیر آن قریه واقع شده حرکت دهد ، و در نتیجه در آن قریه زلزله ایجاد کند ، به همین جهت است که مى‏بینیم در یک قریه زلزله مى‏ شود ، و قریه‏ هاى مجاورش تکان نمى‏ خورد.
علت درست نبودن این حرف این است که خیلى شبیه به اسرائیلیات است ، (که در بین روایات ما رخنه کرده). و اگر جمله ” خداوند به وسیله آن زمین را از اینکه اهلش را بلرزاند جلوگیرى مى‏ کند » نبود ، ممکن بود به نوعى تاویل روایت را اینطور توجیه کنیم ، که مراد از کوه محیط بر زمین کره هوا است.
و اما اینکه داشت ” طه » و ” یس » از اسماء رسول خدا (ص) است، و تفسیرى که براى این دو کلمه کرده بود ، نیز باید به همان معنایى که ما در باره کوه قاف کردیم حمل شود ، هم چنان که روایات بسیارى که از طرق عامه و خاصه وارد شده که
” طه » و ” یس » از اسماء رسول خدا (ص) است ، بر همین معنا حمل مى ‏شود.

و اما اینکه داشت” ن » نام نهرى است که خدا آن را مداد کرد ، و قلم به امر او با آن مداد بر لوح بنوشت ، آنچه را بوده و تا قیامت خواهد بود. و نیز اینکه داشت : مداد و قلم و لوح از نورند. و اینکه داشت : مداد و قلم و لوح همه فرشتگانند ، خود بهترین شاهد است بر اینکه آنچه از عرش و کرسى و لوح و قلم و نظائر آن در کلام خداى تعالى آمده ، و آنچه که در کلام رسول خدا (ص) و ائمه علیه السلام برایش تفسیر کرده ‏اند ، همه از باب تمثیل است ، و منظور از این تعبیرها و بیانات نزدیک کردن معارف حقیقى است از افقى دور به افقى نزدیک‏تر به فهم مردم عامى ، و خواسته ‏اند یک امر غیر محسوس را به منزله محسوس‏ فرض نموده ، آن وقت در باره ‏اش حرف بزنند.

و نیز در معانى الاخبار به سند خود از ابو بصیر از امام صادق علیه السلام روایت کرده که فرمود : ” الم » حروفى هستند از اسم اعظم خدا که تکه تکه آن در قرآن آورده شده ، و رسول خدا (ص) و امام مى ‏توانند آنها را ترکیب نموده ، اسم اعظم را درست کنند ، آن وقت هر گاه با آن اسم اعظم دعا کنند مستجاب مى ‏شود «۱».

مؤلف : این مضمون به چند طریق از اهل سنت از ابن عباس و غیره نیز روایت شده ، و ما در تفسیر سوره اعراف آنجا که راجع به اسماى حسنى بحث مى‏ کردیم ، گفتیم که اسم اعظمى که اثرى خاص به خود را دارد ، از قبیل الفاظ نیست ، و آنچه روایت درباره آن وارد شده که ظاهرش این است که اسمى است مرکب از حروف لفظى ، باید به نوعى تاویل که مناسب با آن روایت باشد تاویل گردد.

و نیز در همان کتاب به سند خود از محمد بن زیاد و محمد بن سیار از امام حسن عسکرى علیه السلام روایت کرده که فرمودند : قریش و یهود قرآن را تکذیب کردند و گفتند : سحرى است آشکار که خود محمد درست کرده ، و خداى تعالى در پاسخشان فرمود : ” الم ذلِکَ الْکِتابُ » یعنى اى محمد این کتابى که ما بر تو نازل کردیم ، از همین حروف الفباء است که شما نیز لغات خود را از آن ترکیب مى‏ کنید ، (اگر الفباى شما ۲۸ حرف است قرآن نیز ۲۸ حرف است نه بیشتر) ، پس شما هم اگر راست مى‏ گویید مثل آن را بیاورید ، و سایر گواهان خود را هم با خود همدست کنید- تا آخر حدیث «۲».

مؤلف : این حدیث از تفسیر امام حسن عسکرى علیه السلام نقل شده که سندش ضعیف است. و در تفسیر قمى در روایات ابى الجارود از امام ابى جعفر علیه السلام آمده که در تفسیر جمله ” یَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ » فرمودند : یعنى پاره پاره مى ‏شوند «۳».

و در کتاب جوامع الجامع در ذیل جمله ” وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِی الْأَرْضِ » مى‏ گوید : امام صادق علیه السلام فرمودند : یعنى براى مؤمنین که در زمین هستند.
مؤلف : در مجمع البیان  از آن جناب روایتى به همین معنا آورده. و قمى «۶» هم آن را بدون آوردن نام آن جناب نقل کرده.



برچسب ها : رسول خدا (ص) , پیامبر اکرم (ص) , رمز و راز حروف مقطعه , حروف مقطعه , اسرائیلیات , امام صادق علیه السلام , امام حسن عسکرى علیه السلام ,
دسته بندی : یک آیه قرآن بخوانیم. , Main Post ,
 

آخرین مطالب

» از تو نیامد خبری ( سه شنبه 8 مهر 1399 )
» عمود شماره ۳۱۳ ( سه شنبه 8 مهر 1399 )
» عمود شماره ۲۱۰ ( سه شنبه 8 مهر 1399 )
» توجیهات جاهلانه ( سه شنبه 8 مهر 1399 )
» وصل شدن به سرچشمه‌ی حیات ( سه شنبه 8 مهر 1399 )
» آنقدر جلو رفته که نزدیک ظهوریم ( دوشنبه 7 مهر 1399 )
» عمود شماره ۱۱۰ ( دوشنبه 7 مهر 1399 )
» خواصِ بی‌خواص! ( دوشنبه 7 مهر 1399 )
» باز هم درگیر روزمرگی شدیم ( دوشنبه 7 مهر 1399 )
» عمود شماره ۱ ( دوشنبه 7 مهر 1399 )
» اسمِ ترسَت را، مدیریت نذار! ( جمعه 4 مهر 1399 )
» اگر خدا می‌خواست ، من یارِ امام می‌شدم! ( جمعه 4 مهر 1399 )
» شاید اون آقایی که ... ( جمعه 4 مهر 1399 )
» رویِ خودت خط بکش! ( جمعه 4 مهر 1399 )
» نه جلوتر از امام و نه عقب‌تر ( جمعه 4 مهر 1399 )
» کدام مهم‌تر است؟ ( جمعه 4 مهر 1399 )
» افشاگری یک رسانه عربی درباره همکاری فرح پهلوی با صدام در بمباران ایران! ( جمعه 4 مهر 1399 )
» کدام کشورها در دفاع مقدس به رژیم بعث کمک کردند؟ ( جمعه 4 مهر 1399 )
» ابلاغیه سرلشکر شهید مهدی باکری به فرماندهان زیر دستش! ( جمعه 4 مهر 1399 )
» امان از این همه غربت ( جمعه 4 مهر 1399 )
» تو آن خورشیدی ( جمعه 4 مهر 1399 )
» مجلس ۱۵۰۰ واکسن آنفلوآنزا را برگرداند ( جمعه 4 مهر 1399 )
» توئیت مهم علیرضا نظری نماینده خمین ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
» سیر تا پیاز اعطای خودرو دنا پلاس به نمایندگان ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
» علت گرامی داشتن هفته دفاع مقدس چیست؟ ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
» در شوراهای تهران چه می‎گذرد؟ ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
» حسین دهباشی مستند ساز تبلیغاتی حسن روحانی کیست؟ ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
» « یک دنیا در برابر یک ملت » چه کشورهایی به صدام کمک کردند؟ ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
» راه تحصیل برای مردم عادی بسته شده... ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
» بانک‌ها چگونه تولیدی‌ها را به تعطیلی می‌کشانند؟ ( چهارشنبه 2 مهر 1399 )
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic